Koolhydraten in de voeding van vogels

MONOSACCHARIDEN

Monosacchariden zijn enkelvoudige suikers. Ze hebben kleine moleculen, die zo in het bloed kunnen worden opgenomen.
Tot de monosacchariden behoren:

- glucose
Glucose komt onder andere voor in vruchten en honing.

- fructose
Fructose wordt ook wel fruitsuiker of vruchtensuiker genoemd. Het komt voor in vruchten, bladeren en wortels.

- galactose
Galactose maakt samen met glucose deel uit van lactose. In de natuur komt het alleen in gebonden vorm voor.

DISACCHARIDEN

Deze koolhydraten zijn opgebouwd uit twee monosacchariden, vandaar de naam. Het zijn dus tweevoudige suikers.
De moleculen van de disacchariden kunnen, vanwege hun grootte, niet rechtstreeks via de darmwand aan het bloed worden doorgegeven. Ze moeten in het vogellichaam, onder invloed van enzymen, eerst gesplitst worden in twee monosacchariden. Deze kunnen immers wel zo in het bloed worden opgenomen.

Tot de disacchariden behoren:

- saccharose (riet- en bietsuiker)
Saccharose wordt bereid uit suikerbieten of suikerriet en gezuiverd in de handel gebracht als kristalsuiker, basterdsuiker en poedersuiker. In het darmkanaal wordt saccharase gesplitst in glucose en fructose.

- lactose (melksuiker)
Lactose is één van de weinige koolhydraten, die in dierlijke levensmiddelen voorkomen en wel in melk, karnemelk en overige melkprodukten. Lactose wordt door een enzym (lactase) gesplitst in glucose en galactose.

- maltose (moutsuiker)
Maltose komt in belangrijke hoeveelheden voor in gekiemde gerst.
In de darmwand wordt maltose onder invloed van het enzym maltase gesplitst in twee moleculen glucose.

POLYSACCHARIDEN

Polysacchariden zijn opgebouwd uit vele monosacchariden. Ook voor deze moleculen geldt dat ze te groot zijn om rechtstreeks
door het bloed te kunnen worden opgenomen. Ze worden door enzymen gesplitst in verschillende monosacchariden.

Tot de polysacchariden behoren:

- zetmeel
Zetmeel is een zeer belangrijke voedingsstof omdat het de grootste leverancier van energie is in de voeding. Over de gehele wereld worden zetmeelrijke voedingsmiddelen als basisvoedsel gebruikt. Ze zijn namelijk het gemakkelijkst te produceren en vrij goedkoop.
Zetmeel komt in grote hoeveelheden voor in aardappelen, graanprodukten (o.a. brood), mais, rijst en peulvruchten.
Zetmeel wordt gesplitst in maltose, dat op zijn beurt weer verder wordt afgebroken tot glucose.

- glycogeen
Glycogeen komt in het lichaam van de grasparkiet voor en vooral in de lever en de spieren. Het is het zogenaamde reservekoolhydraat. Indien nodig wordt glycogeen tot glucose omgezet en in de bloedbaan opgenomen. Evenals zetmeel is glycogeen opgebouwd uit glucosemoleculen.

- cellulose
Cellulose is een stevige , samenhangende stof, die het steunweefsel vormt van de plant. Cellulose is, hoewel onverteerbaar, toch onmisbaar in een goede voeding. De funktie van de niet-verteerde ruwe celstof is, om in de vorm van ballaststof, voor een betere doordringing van maagsappen en enzymen door de voedselbrij te zorgen. Verder bevordert het de goede werking van de darmen waardoor de ontlasting beter zal verlopen.

Het spreekt vanzelf dat een vogel een voldoende hoeveelheid aan koolhydraten moet krijgen. Zaden, vruchten, en groenvoer, zo hebben we gezien, bevatten er voldoende van. Voorbeelden van percentages koolhydraten in zaden zijn:
milletzaad 60,4%, witzaad 50,8%, lijnzaad 17,5%, negerzaad 17%, hennepzaad 15,8% en raapzaad 10,4% koolhydraten.  

Toch dient het volgende nog opgemerkt te worden.
Vogels hebben het vermogen om een teveel aan koolhydraten om te zetten in vet. Indien een vogel meer koolhydraten opneemt dan noodzakelijk is, zal dit teveel als vet in z'n lichaam worden opgeslagen. Zo zal bijvoorbeeld het voeren van een hoog percentage haver aan een vogel in relatie met onvoldoende lichaamsbeweging (bijvoorbeeld gedurende een lange tijd (bijvoorbeeld 1 maand)), aanleiding kunnen geven tot vervetting van de vogel. In zo'n geval moet u dus de voeding aanpassen aan de levensomstandigheden van de vogel.

A. van Kooten