Rijstvogel (Padda oryzivora)

Herkomst

Rijstvogels komen oorspronkelijk uit Indonesië. Op Java en Bali, waar de rijstvogel ‘Glatik’ wordt genoemd, stropen ze vooral de sawa’s af op zoek naar rijst.

Geslachtsonderscheid

Het geslachtsonderscheid kan bij aanschaf een probleem vormen. Man en pop lijken namelijk ontzettend veel op elkaar. Hoewel gezegd wordt dat de mannetjes iets robuuster  zijn dan de poppen en tevens een ietwat grotere snavel bezitten, kan ik u verzekeren dat het op het oog uitzoeken van mannen en poppen gemakkelijk mis kan gaan. Ook bij mijn 4 samengestelde stelletjes bleek dit achteraf het geval. In plaats van 4 mannen en 4 poppen bleek ik 3 poppen en 5 mannen te hebben . Gelukkig kon ik bij de betreffende kweker een man omruilen voor een pop zodat ik uiteindelijk toch 4 echte stellen had. Zekerheid over het geslacht kan trouwens verkregen worden als we gezang horen. In tegenstelling tot de poppen laten de mannetjes namelijk een leuk liedje horen. Aanwezigheid van gekleurde knijpringetjes  is dan geboden zodat we snel de betreffende zanger kunnen ‘merken’ met een knijpring. 

In november werden de rijstvogels uit de buitenvolière gevangen en per 2 stellen in een broedkooi van 100 cm. lang, 50 cm. hoog en 50 cm. diep gehuisvest. Half januari 2000 werd 1 stel (overjarige) grijze rijstvogels door mij in een broedkooi van 60x50x40 gehuisvest. In de broedkooi werd een gesloten nestkastje gehangen van 20x12x10 (l x b x h). Voor de bouw van het nest verstrekte ik aan de vogels kokosvezel en hooi. Het duurde enkele dagen alvorens de vogels met de bouw van het nest begonnen. Om ze wat te helpen had ik al wat kokosvezel en hooi in het nestkastje gedaan. In enkele dagen werd nu het nestje (af)gebouwd en op 5 februari lag reeds het 1^e eitje en op 10 februari het 6^e en laatste eitje in het nest. Hieruit valt te concluderen dat het popje elke dag dus een eitje legt. Nadat het 6^e eitje gelegd was gingen man en pop afwisselend (vast) zitten te broeden. Na 14 dagen bleken er 3 jonge rijstvogels in het nest te liggen en na nog eens 2 dagen lagen er 5 prachtige jonge rijstvogeltjes in het nestkastje. Ik kan u verzekeren dat ik samen met mijn zoon ontzettend trots was op onze eerst gekweekte rijstvogels.

De eerste twee jongen vlogen op 19 maart, de derde op 22 maart, nummer vier op 24 maart en het laatste jong op 26 maart uit. Op 8 april werden alle jongen bij de ouders weggehaald en in een ruime broedkooi ondergebracht. Het verenkleed van jonge rijstvogels is duidelijk afwijkend van dat van de oudervogels. Zo hebben grijze jongen een bruine bevedering, die na ca. 18 weken plaats heeft gemaakt voor een volwassen verenkleed en witte jongen een grijs rugdek welke na de jeugdrui pas wit kleurt. Nu de kweek in een broedkooi was gelukt wilde ik het ook eens in een vlucht van de volière proberen. De overige 3 stelletjes werden medio april (opnieuw) gehuisvest in een vlucht van 3.00 m. lang, 1.10 m. breed en 2.00 m. hoog. De afmetingen van het aangrenzende nachthok bedroegen 0.85 m. hoog, 1.10 m. breed en 0.75 m. diep. In totaal werden er 6 nestkastjes in de buitenvolière en 3 in het binnenhok gehangen.  Op 04-05-2000 werd door de andere stel grijzen het eerste eitje gelegd. In tegenstelling tot wat ik in de literatuur had gelezen heb ik nimmer ruzies kunnen waarnemen tussen de 3 stelletjes rijstvogels in de volière. Wel bleek een stel roodkop papegaaiamadines, die inmiddels ook aangeschaft waren, voortdurend bezig de nestbouw van “de grijzen” te verstoren. Het stelletje roodkoppapegaaiamadines werd daarom uitgevangen en in een aangrenzende vlucht ondergebracht om daar voor nageslacht te zorgen. Op 10-05-2000 werd het 7^e en laatste eitje gelegd. Wat opviel was dat de vogels vrij onrustig waren als er iemand langs de volière liep. Ze vlogen dan direct van het nest af. Op 12-05-2000 schouwde ik voor het eerst de eitjes en er bleken in ieder geval 4 bevrucht te zijn. Het voortdurend van het nest vliegen was nu ook afgelopen. Beide vogels bleven nu vast op het nest zitten en op 24-05-2000 lagen er bij inspectie 3 mooie jonge rijstvogeltjes. Vijf dagen later op 29-05-2000 werd het 6^e en laatste jong geboren. Eén eitje bleek niet te zijn uitgekomen. Op 09-06-2000 viel het mij bij inspectie van de jongen in eens op dat één van de jongen een afwijkende kleur had, in plaats van bruine had dit jong lichtgrijze tot witte vleugelpennen. Later bleek ook het laatste jong een lichtgrijze tot witte kleur te hebben. In eerste instantie was aan beide vogels niets te zien. De lichaamskleur en de (zwarte) snavel waren gelijk gekleurd aan de 3 andere jongen. Uit de literatuur heb ik vernomen dat “witte” jongen met zwarte snavels “bonten” zijn. Witten daarentegen hebben blanke snavels. Toen de jongen ongeveer 2 weken oud waren kreeg  ik een teleurstelling te verwerken. Tijdens het controleren van het nestkastje met de jongen bleek de man dood op het nest te zitten. U zult mijn teleurstelling kunnen begrijpen. Een nest met 5 prachtige jongen die nu natuurlijk aan hun lot zouden worden overgelaten.  Maar niets bleek minder waar. De pop deed net alsof er niets gebeurd was en bleef haar jongen prima verzorgen. De jongen die na ca. 7 dagen met 3.2 mm. ringen werden geringd vlogen na 28 dagen uit. U zult zich wellicht afvragen hoe het met de andere 2 stellen is afgelopen. Welnu op het moment van leggen van “de grijzen” vielen de 4 andere vogels in de rui. Nadat echter het stel isabellen door de rui heen was werd ook door dit stel al snel tot nestbouw over gegaan. “De isabellen” bouwden hun nest in een nestkastje in het binnenhok. Hoewel ik dacht dat ze nog steeds bezig waren met de bouw van hun nest bleken er op 10-06-2000, 5 eitjes in het nestkastje te liggen. Dat ik geen eitjes verwachtte had te maken met het feit dat beide vogels steeds van het nest af waren als ik in het binnenhok was. Net als bij “de grijzen” verdween dit onrustig van het nest afvliegen op het moment dat het legsel voltallig was en de vogels vast gingen zitten te broeden. Op 14-06-2000 kreeg ik de gelegenheid om de eitjes van ”de isabellen” te schouwen. Alle eitjes bleken bevrucht, helaas was er echter één bij die beschadigd was. Mogelijk door te lange nagels van één van beide vogels! Dit schijnt trouwens bij rijstvogels nogal eens een probleem te zijn. Het is dus zaak om de nagels van deze vogels regelmatig te knippen!! Dit is tevens belangrijk voor een goede bevruchting omdat een pop zich natuurlijk moeilijk laat treden als de nagels van de man door haar als “dolken” in de rug worden gevoeld. Al met al hebben mijn zoon en ik, wat betreft kweekresultaten met onze rijstvogels, dus niet te klagen gehad.  

De rijstvogels eten bij ons gewoon met “de pot” mee. Als zaadmengsel krijgen ze ‘van Himbergen’ grasparkietenzaad voorgezet. Hier wordt door mij onkruidzaad en paddy aan toegevoegd. De verhouding die ik hanteer is 5 delen ‘van Himbergen’ grasparkietenzaad, 1 deel onkruidzaad en 1 deel paddy. In plaats van paddy zou ook  gebroken witte rijst uit de supermarkt   gebruikt kunnen worden. Naast dit zaadmengsel krijgen de vogels elke dag een mengsel van kiemzaad, eivoer en universeelvoer (dierlijke eiwitten!!). Ik geef dit in een verhouding van 2 delen universeelvoer, 4 delen kiemzaad (droog!) en 2 delen eivoer. Nadat het kiemzaad is geweekt meng ik hier het eivoer en universeelvoer doorheen. Twee keer per week meng ik , ondanks dat de vogels er ook vrij over kunnen beschikken, scherpe maagkiezel en oesterschelpengrit van ‘Thijssen  Mill’ door het  kiemzaad. De vogels, ook de jongen, doen het op deze voeding prima. Oh ja, regelmatig ga ik in de zomer op zoek naar (onbespoten) gras- en onkruidzaden. Deze worden met een heggenschaar geknipt en in grote bossen  neergehangen in de volière. Het is een genot om te zien hoeveel plezier je hier je vogels mee doet. Gunstig hierbij is ook nog dat de halmen van het gras, nadat ze tot hooi zijn verdroogd, door de vogels worden gebruikt voor de nestbouw.

Mijn zoon kon de tentoonstelling maar amper afwachten om de rijstvogels te showen. Toch wisten wij beiden al dat we geen al te hoge verwachtingen mochten hebben. Zo blijken “de grijzen” vaak in het eerste jaar nog wat bruine aanslag in de vleugelpennen te hebben. Dit wordt door de keurmeester bestraft. Een fout die veel bij isabellen wordt gezien is het vaak bijna in zijn geheel ontbreken van de zwartbruine band tussen de witte wangvlek en lichaamstekening. Als ik eerlijk ben dan moet ik herkennen dat ook bij onze isabellen deze band slechts mondjesmaat aanwezig was.  Als kweekaanwijzing geldt hier trouwens voor dat je de best getekende isabellen kweekt uit grijsisabel verervende vogels. Tot zover mijn ervaring(en) met de rijstvogel. 

A. van Kooten.